در پیام دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی به همایش ملی کارکردهای اجتماعی مطرح شد؛ ضرورت ارائه خدمات «نیاز مبنا» در کتابخانه های عمومی علیرضا مختارپور، دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی در پیامی به مناسبت افتتاحیه همایش ملی کارکردهای اجتماعی، مطرح کرد: باید به جامعه نزدیک شد و جامعه و نیازهایش را شناخت؛ از یک خدمت وقتی استقبال می ‏شود که «نیازمبنا» باشد.

به گزارش روابط عمومی اداره کل کتابخانه های عمومی استان خوزستان، علیرضا مختارپور، دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی در پیامی به مناسبت افتتاحیه همایش ملی کارکردهای اجتماعی، مطرح کرد: باید به جامعه نزدیک شد و جامعه و نیازهایش را شناخت؛ از یک خدمت وقتی استقبال می ‏شود که «نیازمبنا» باشد.

متن کامل این پیام به شرح ذیل است:

بسمه تعالی

حضور کتابخانه‏ های عمومی و کتابداران در عرصه ‏های اجتماعی سابقه چند ساله دارد اما چندی است که موضوع اجتماعی ‏شدن کتابخانه، کتابخانه عمومی و اجتماع‏ سازی، کتابخانه به عنوان مرکز ارائه خدمات اجتماعی و مباحثی نزدیک به آن، در محافل علمی و مجاری اجرایی پررنگ ‏تر شده است. 

کمی پس از طرح کلان و ملی ساماندهی اجتماعی کشور و تاکید و توصیه رهبر معظم انقلاب به دستگاه ‏های مسئول و مرتبط، کتابخانه‏ های عمومی و نهاد، در حد بضاعت محدود خود در نزدیک به ده شهرستان اولویت‏‌دار برنامه ‏ریزی‏ هایی متناسب با وضعیت آن مناطق از نظر آسیب‏ های اجتماعی انجام داد که تمرکز اصلی آن در کنار توسعه و نوسازی فضاهای کتابخانه‏ ای، ارائه آموزش ‏ها در جهت مسائل اجتماعی مردم و اعضا و ارائه مشاوره به آن ها در فضای کتابخانه‏ ها بود.

حضور کتابداران عزیز در زمان پس از وقوع بلایای طبیعی نیز یکی دیگر از جلوه‏ های حضور کتابخانه‏ ها در عرصه‏ اجتماع بود. فعالیت نزدیک به ۱۰۰۰ نفر از کتابداران در ماجرای سیل سال ۹۸ و حضور آنان در مناطق سیل‏‌زده و ارائه خدمات فرهنگی و اجتماعی متنوع به مردم، نیز حضور در مناطق زلزله ‏زده غرب کشور، موقعیتی را برای حضور جدی ‏تر کتابخانه در عرصه اجتماع فراهم کرد.

فعالیت کتابخانه‏ ها در دوره فراگیری بیماری کووید ۱۹ چه در فضای مجازی در قالب آموزش موضوعات اجتماعی و اخلاقی و چه حضور در عرصه ‏های کمک مومنانه و چه در انتقال اطلاعات سلامت به اعضا در محدوده کتابخانه، یکی دیگر از جلوه‏ های خدمات اجتماعی کتابخانه‏ ها بوده است.

توجه ویژه به گروه‏ های خاص اجتماعی نیز از مصادیق همگرایی بیشتر کتابخانه های عمومی و اجتماع است. توجه ویژه به هم‏وطنان نابینا و معلول چه در زمینه مطالعه نیازهای آن ها، چه در زمینه طراحی خدمات نوین و فراگیرتر به همراه تدوین استانداردهای جامع از دیگر مصادیق توجه به جنبه اجتماعی خدمات کتابخانه عمومی است.

باید دانست که برخی از این فعالیت ها اقتضایی، موضوعی، مقطعی و میان مدت بوده اما برخی دیگر طولانی‏ تر شده و در قالب‌هایی مانند مدارس جهادی خواندن یا خدمات مشاوره ادامه یافته است. اما موضوع مهم دراین میان، شناخت دقیق و برنامه‏ ریزی جامع برای موضوع تعامل کتابخانه و اجتماع و ترسیم نقشه راه، حداقل، برای یک دهه پیش رو است.

امروز شاید مهم ‏ترین مساله کشور که ابعاد و اثرات فراوان اجتماعی دارد، مساله «اشتغال» است. آیا نباید باید به این پرسش فکر کرد که کتابخانه عمومی در قبال این مساله چه وضع و راه حلی دارد! چگونه از ظرفیت کتابخانه عمومی در این جهت و توسعه و تقویت انواع کسب و کارها می ‏توان بهره گرفت! البته در کنار مسائل اجتماعی باید به زمینه ‏های اجتماعی هم اندیشید. ما چگونه می‏ توانیم به مرکز جامع ارائه خدمات تبدیل شویم. نقش کتابخانه در نظام نوآوری چیست. نقش مکمل ما در کنار آموزش های رسمی کدام است. پاسخ به هریک از این سوال‌ها مستلزم طی چند مرحله است:

نخست آنکه باید به جامعه نزدیک شد و جامعه و نیازهایش را شناخت. از یک خدمت وقتی استقبال می ‏شود که «نیازمبنا» باشد. برای این گام چند طرح مطالعاتی برای سنجش و برآورد نیازهای اجتماعات محلی تعریف و اجرا شده است. طرح ‏های شناخت نیازهای جوامع کردنشین و آذری ‏زبان با همکاری دانشگاه ‏ها رو به پایان است. احصای نیازهای چند شهرستان اولویت‏‌دار اجتماعی نیز انجام شده است. سنجش نیازهای جوامع عرب‏ زبان را نیز در آینده نزدیک شروع می‏ کنیم؛ اما باید بدانیم که این‌ها شروعی برای شناخت جامعه است.

گام بعدی فراهم‏ کردن الگوی بومی برای تعیین چهارچوب نزدیکی کتابخانه و اجتماع و بازتعریف کتابخانه عمومی است؛ تا وقتی این الگو نباشد نمی ‏توان از یک برنامه جامع بلندمدت سخن گفت. اینکه کتابخانه در اجتماع یک تماشاگر باشد یا یک عامل مهم و تاثیر گذار، پرسش مهمی است؛ یا حتی فراتر از آن در قامت چیزی که امروزه از آن با نام کاتالیزور یا تسریع‏ کننده در تغییرات اجتماعی یاد می‏ کنند. روش طراحی خدمت اجتماعی در کتابخانه چیست؟ جامعه ایرانی تا چه اندازه اجتماعی ‏شدن کتابخانه را می‏ پذیرد؟ کتابخانه در کنار مسجد، چه نقش مکملی در تقویت مراکز اجتماع دارند؟ الگوی آموزش و انتخاب کتابداران در این چارچوب جدید چگونه است؟ حوزه ‏های دیگر علمی چه نقشی در این چارچوب جدید دارند؟ کتابخانه ‏های روستایی چه جایگاهی در مدیریت مسائل اجتماعی دارند؟ همه این ها و ده ‏ها پرسش دیگر می ‏طلبد تا از منظر تامل عالمانه و البته بومی ‏نگر و ارزش‏گرا، به نظریاتی موثر و مفید در این زمینه دست بیابیم که قطعا برگزاری این همایش می ‏تواند گام مهمی در این جهت باشد.

امیدواریم با عنایت خداوند این همایش، دستاورد موثری برای جامعه علمی و فرهنگی ایران اسلامی ارائه کرده و در مسیر تعریف چارچوبی که به آن اشاره شد، گام های علمی بعدی نیز برداشته شود.

در پایان از عزیزان برگزار کننده همایش تشکر و قدردانی می‌کنم.

و من الله التوفیق

علیرضا مختارپور

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور

بيشتر
 [PageVisit]