در ادامه برنامه‌های هفته پژوهش در نهاد؛ فرصت‌ها و چالش‌های ارزش‌گذاری اقتصادی خدمات و برنامه‌های کتابخانه‌های عمومی بررسی شد موضوع «ارزش‌گذاری اقتصادی خدمات و برنامه‌های کتابخانه‌های عمومی» و فرصت‌ها و تهدیدهای پیش روی این حوزه، طی نشستی با حضور کارشناسان و صاحبنظران این حوزه مورد بررسی قرار گرفت.

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، نشست هم اندیشی «فرصت‌ها و چالش‌های ارزش‌گذاری اقتصادی خدمات و برنامه‌های کتابخانه‌های عمومی» چهارشنبه ۲۰ آذر ماه، با حضور کیومرث اشتریان، عضو هیأت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران، فاطمه فهیم نیا، عضو هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، امین متولیان، معاون برنامه ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات نهاد، محمد هادی ناصری، مدیرکل روابط عمومی و امور بین‌الملل نهاد، محمد جوهرچی، مدیرکل پژوهش نهاد، حجت اشرفی، مدیرکل بودجه و تشکیلات نهاد، داوود حاصلی، رئیس اداره انتشارات و ارتباطات علمی نهاد در کتابخانه مرکزی پارک‌شهر برگزار شد.

محمد جوهرچی در این نشست با اشاره به ضرورت برگزاری هم اندیشی در حوزه ارزش‌گذاری اقتصاد کتابخانه‌های عمومی گفت: این جلسه به بیان این مسئله و ایجاد فرصت پژوهشی بر روی این مسئله و بررسی فرصت‌ها و چالش‌های ارزش‌گذاری اقتصادی کتابخانه‌های عمومی اختصاص دارد. چرا که بر اساس نیازهای احصا شده توسط معاونت توسعه کتابخانه‌ها و کتابخوانی،  دفتر بودجه و تشکیلات نهاد، دفتر برنامه‌ریزی نهاد و همچنین مطالعات راهبردی  و تحقیقات صورت گرفته، یکی از زمینه‌هایی که باید مورد توجه قرار گیرد «تأمین منابع مالی به شکل پایدار و ارزش‌گذاری اقتصادی با افزایش بهره‌برداری» برای مجموعه نهاد است.

ضرورت یافتن منابع مالی پایدار برای نهاد

مدیرکل پژوهش نهاد  افزود: ادامه حیات اقتصادی کتابخانه‌های عمومی نه فقط در ایران بلکه در سایر کشورها با تهدیدهایی مواجه است و اگر حتی تهدید نباشد، توجیه ارزش خدماتی که آنها ارائه می‌کنند موضوعیت دارد. این موضوع هم اقتضائات مدیریت مالی و هم مدیریت ریسک، تأمین منابع پایدار، جلب سرمایه، توجیه سرمایه‌گذار و سنجش و پایش بهره‌وری مجموعه را دربر دارد؛ به عبارت دیگر فایده و ارزش آفرینی که خدمات کتابخانه‌ای در جامعه می‌کند، باید مورد بررسی قرار بگیرد.

وی با اشاره به مشکلات و چالش‌های پیش روی تأمین هزینه‌های کتابخانه‌های عمومی در سراسر کشور، گفت: از سوی دیگر ما باید راه‌حل‌های دیگری برای درآمدزایی و تأمین اعتبارات پایدار برای مجموعه پیدا کنیم. باید در این زمینه مطالعه ای اتفاق بیفتد که بر اساس قانون چگونه می‌توان در کنار کمک مصوب مجلس، نیم درصد شهرداری‌ها، حق عضویت و کمک حامیان و خیران، راه دیگری به عنوان منبع پایدار مالی برای مجموعه نهاد ایجاد کرد.

جوهرچی ادامه داد: همچنین باید ببینیم مجموعه ای که برای کشور یک عدد مشخصی هزینه دارد، چقدر برای کشور سود و فایده دارد. این موضوع نیازمند این است که خدماتی که در کتابخانه‌های عمومی وجود دارد، ارزش‌گذاری مالی شود. این موضوع در برخی از کشورها بررسی شده است. بر این اساس اگر بتوانیم مشخص کنیم که هر ریال هزینه در این مجموعه، چقدر در کشور تأثیر گذار خواهد بود، آن وقت بسیار راحت‌تر و مطمئن تر می‌توان دولت و سرمایه‌گذاران در این حوزه را توجیه کرد.

دولت باید برای کتابخانه‌های عمومی هزینه کند

در ادامه این نشست فاطمه فهیم نیا درباره فواید ارزش‌گذاری اقتصادی کالاهای فرهنگی گفت: شاید برای همه نگاه اقتصادی و پولی به مقولاتی مانند کالاهای فرهنگی همواره باعث ایجاد درگیری در ذهن می‌شود. چرا که تصور می‌کنیم قیمت‌گذاری این کالاهای فرهنگی و به خصوص کتاب که در فرهنگ ما دارای جایگاه ویژه‌ای بوده، امری نابجا است. اما این گونه نیست و ما می‌توانیم برای هر خدمتی که در کتابخانه ارائه می‌کنیم، اعم از خدمات پایه تا خدمات پیشرفته قیمت‌گذاری کنیم و این موضوع اشکالی ندارد. چرا که در این صورت متوجه خواهیم شد که هزینه سرویس‌های ارائه شده در کتابخانه‌ها چقدر است و از این طریق می‌توانیم فهرستی از خدماتی که با قیمت کم و اثرگذاری بسیار در کتابخانه‌ها ارائه می‌شود، تهیه کنیم.

این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با تأکید بر لزوم حمایت دولت از کتابخانه‌های عمومی گفت: ارتقاء فرهنگ می‌تواند یک جامعه را به جایی هدایت کند که اهداف سیاست‌گذاران را تأمین ‌کند و سیاست‌گذاران برای رساندن مردم به آنجا باید هزینه کنند. اما به طور کلی من به بررسی نسبت تأثیر و ارزش اجتماعی کتابخانه‌ها با ارزش مادی آن قائل نیستم. چرا که اگر به نقش رهایی بخش کتابخانه‌ها توجه نداشته باشیم، سرمایه‌سوزی کرده‌ایم. مشکل این است که در این بحث کتابخانه‌ها را با سایر مراکز در حوزه‌های دیگر آموزشی و غیره مقایسه می‌کنیم. ما باید برای کتابخانه‌ها هزینه کنیم و دولت باید این موضوع را ببینید.

وی ادامه داد: از سوی دیگر نیز کار اولویت‌دار ما در این زمینه این است که بررسی کنیم چگونه می‌توان از مجموعه‌های موجود با یک سری ترفند بهره‌برداری بیشتری برای جامعه مخاطب ایجاد کرد. ما باید به سمتی برویم که از کتابخانه‌های درآمدزایی کنیم. تجربیات من در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران نشان می‌دهد که می‌توان به این سمت رفت و موفق بود.

توجه به جنبه‌های غیرقابل ارزش‌گذاری کتابخانه‌های عمومی

داوود حاصلی، رئیس اداره انتشارات و ارتباطات علمی نهاد نیز درباره نقش اجتماعی کتابخانه‌ها و ارزش‌گذاری اقتصادی بر خدمات کتابخانه‌ها، به هزینه اثربخشی و هزینه سودمندی خدمات در کتابخانه‌های اشاره کرد و گفت: فارغ از جنبه های کمی خدمات کتابخانه‌ها، کتابخانه‌های عمومی باعث ایجاد ارتباط، تعامل و اعتماد میان مردم می‌شود که این موضوع یکی از مزیت‌های کتابخانه‌های عمومی است که از این طریق می‌توانند سرمایه اجتماعی خلق و به یک سری از نیازهای جامعه پاسخ بدهند. این موضوع به جز کتابخانه‌های عمومی در هیچ مکان دیگری به این وسعت صورت نمی‌گیرد، چرا که هر مکان فرهنگی و اجتماعی دیگری دارای محدودیت‌هایی است که کتابخانه‌های عمومی از این محدودیت‌ها فارغ است.

وی افزود: بر این اساس ما باید در بحث ارزش‌گذاری خدمات کتابخانه‌های عمومی به یک سری جنبه‌های دیگر نیز توجه کنیم که شاید سنجش و ارزیابی آنها بسیار سخت باشد، اما باید به این موضوعات توجه کنیم و آنها را به عنوان مزیت رقابتی کتابخانه‌ها تبلیغ کنیم تا جامعه برای آن احترام و نقش بیشتری در اجتماع قائل شود.

حجت اشرفی نیز در این نشست گفت: با توجه به کمبودهایی که نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به خصوص طی چند سال اخیر به دلیل عدم تناسب هزینه‌ها و درآمدهای خود پیدا کرده، لازم بود که در این موضوع کاری انجام دهیم و بررسی کنیم که آیا می‌توانیم بخش‌هایی از هزینه‌های کتابخانه‌های عمومی را از محلی که خودشان بر اساس ظرفیت‌های خودشان ایجاد کنند، پوشش بدهیم یا خیر. این موضوع باعث ارائه یک RFB با عنوان «چگونگی توسعه ظرفیت درآمدی کتابخانه‌های عمومی» با هدف بررسی الگوهای درآمدی کتابخانه‌های عمومی جهان، بررسی الگوهای درآمدی موفق در ایران، ظرفیت سنجی درآمد کتابخانه‌ها و رسیدن به مدل‌های کاربردی برای تحقق درآمد کتابخانه‌ها شد.

مدیرکل بودجه و تشکیلات نهاد افزود: کتابخانه عمومی خدمات رایگان و عام المنفعه برای همه جامعه ارائه می‌دهد که ما نمی‌توانیم برای آنها پولی دریافت کنیم. در بسیاری از دستگاه‌ها و نهاد های دیگر نیز خدمات برای جامعه به صورت رایگان ارائه می‌شود؛ مانند تأمین امنیت از طریق نیروی انتظامی و آموزش از طریق آموزش و پرورش که دولت خود را متعهد به پرداخت هزینه آن می‌داند. البته آن قسمتی از دانش‌آموزان که در مدارس غیر انتفاعی درس می‌خوانند و پول می‌دهند، بخش صرفه‌جویی دولت به حساب می‌آید.

وی با اشاره به قانون تأسیس کتابخانه‌های عمومی در ایران و نحوه تأمین هزینه‌های کتابخانه‌ها در کشور از طریق کمک دولت و سهم شهرداری‌ها گفت: بر اساس آنچه در قانون برای تأمین هزینه‌های نهاد ذکر شده، نگاه شکل گرفته در دولت در حوزه کتابخانه‌های عمومی نگاه «کمکی» است و نه نگاه «وظیفه‌ای». این در حالی است که که این بودجه کمکی شامل افزایش معمول سالیانه بودجه نمی‌شود در حالی که کتابخانه‌های ما هر سال در حال توسعه و گسترش هستند. باید بررسی کرد که نهاد می‌تواند بخشی از فضای خود را به فعالیت‌های اقتصادی اختصاص دهد یا خیر؟

کشف ظرفیت‌ فعالیت‌های اقتصادی در نهاد

کیومرث اشتریان، عضو هیأت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران نیز در این نشست طی سخنانی گفت: این جدل بر سر اینکه ارزش اجتماعی و مالی کتابخانه‌های عمومی آنها چه نسبتی با هم دارند، بیهوده است و راه حلی هم برای ارزش‌ گذاری خدمات کتابخانه‌ های عمومی وجود ندارد. این موضوع در همه جای دنیا و حتی جوامع سرمایه‌ داری غیر ممکن است و نمی‌توان جامعه را درباره آن قانع کرد.

وی در ادامه درباره ضرورت ایجاد درآمدزایی از طریق کتابخانه‌های عمومی با توجه به کمبود بودجه دولت و شهرداری‌ها عنوان کرد: نهاد می‌تواند فرصت خوبی برای درآمدزایی داشته باشد که البته مستلزم تغییر پارادایم است. اگر کتابخانه را به مثابه یک نهاد اجتماعی در نظر بگیریم دیگر تعریف کتابخانه از محلی برای خواندن کتاب تغییر می‌کند. این یعنی دیگر نیاز به توسعه فضا و خرید منابع به صورت فعلی نیست و با اتصال به یک شبکه گسترده این نیاز برآورده می‌شود.

این عضو عضو هیأت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران ادامه داد: اما وقتی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به یک نهاد اجتماعی تبدیل می‌شود، نیاز به یک کار تسهیلگری دارد. اما اینکه چه تسهیلگری باشد بسیار مهم است. چرا که بسیاری از دستگاه‌ها در حوزه‌های اجتماعی فعال هستند و نباید پا در کفش دیگران کرد. به همین دلیل باید موضوع تسهیلگری کتابخانه‌ها و کتابداران را به طور مشخص و دقیق تعیین کرد.

اشتریان با بیان اینکه «امتیاز بزرگ نهاد، کشف ظرفیت‌ فعالیت‌های اقتصادی است»، تأکید کرد: باید توجه داشت که حوزه فناوری اطلاعات در این تغییر پارادایم می‌تواند نقش بسیار مهم و تعیین کننده‌ای داشته باشد. این موضوع نیازمند شناسایی راهکارهایی برای درآمدزایی است که در این زمینه باید کارهای کارشناسی اقتصادی و حقوقی صورت گیرد.

در پایان این مراسم نیز امین متولیان، معاون برنامه ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات نهاد نیز به نکاتی درباره ماهیت تأمین بودجه نهاد به شکل فعلی و کمک بگیر، استفاده از نظرات تخصصی اقتصادی و کار کارشناسی در این زمینه، شناسایی و استفاده از ظرفیت‌های بالقوه اقتصادی در نهاد، و امکان ورود به حوزه ICT و ظرفیت‌های موجود در این عرصه، پرداخت.


  
کد خبر20667
بيشتر
 
تعداد بازديد اين صفحه: 28